Усё большае значэнне для грамадзян набывае магчымасць урэгуляваць унутрысямейныя адносіны па сваім жаданні, заключыўшы адпаведны дагавор. Такімі дамовамі з’яўляюцца: шлюбны дагавор, пагадненне аб дзецях, пагадненне аб выплаце аліментаў, дагавор сурагатнага мацярынства, пагадненне аб маёмасці. Асаблівую ўвагу хочацца надаць пагадненню аб дзецях.
Адказнасць бацькоў
Бацькі або асобы, якія іх замяняюць, маюць права і абавязаны выхоўваць дзяцей, клапаціцца аб іх здароўі, развіцці і навучанні. Дзеці могуць быць аддзеленыя ад сваёй сям’і супраць волі бацькоў і іншых асоб, якія іх замяняюць, толькі на падставе рашэння суда, калі бацькі або іншыя асобы, якія іх замяняюць, не выконваюць сваіх абавязкаў. Гэта замацавана ў нормах Кодэкса Рэспублікі Беларусь «Аб шлюбе і сям’і» (КоШС).
Для дзіцяці сям’я – гэта асяроддзе, у якім складваюцца ўмовы яго фізічнага, псіхічнага, эмацыянальнага і інтэлектуальнага развіцця. Сям’я нясе адказнасць за выхаванне, змест і абарону інтарэсаў непаўналетніх дзяцей. Таму заканадаўца замацоўвае пераважнае права і абавязак сям’і (бацькоў) вызначаць формы, сродкі і метады выхавання дзяцей. Праваадносіны паміж дзецьмі і бацькамі з’яўляюцца працяглымі. Жыццёвыя абставіны ў бацькоў могуць змяняцца, а ўстаноўлены парадак выхавання і ўтрымання дзяцей можа быць зменены судом выключна ў інтарэсах дзіцяці.
Пагадненне аб дзецях – гарантыі
Дадатковай гарантыяй забеспячэння правоў і захавання інтарэсаў дзяцей у сям’і паслужыць заключанае паміж іх бацькамі пагадненне аб дзецях. Яго прадпісанне можа вызначыць правы і абавязкі бацькоў у дачыненні да дзяцей, якія нарадзіліся ці будучых дзяцей.
Пагадненне аб дзецях выступае важным інструментам мірнага ўрэгулявання спрэчкі аб дзіцяці (дзецях) пры скасаванні шлюбу. Згодна з арт. 38 КоШС, у мэтах забеспячэння правоў і законных інтарэсаў сваіх непаўналетніх дзяцей бацькі пры скасаванні шлюбу могуць заключыць паміж сабой пагадненне аб дзецях, у якім будзе вызначана, з кім з іх будуць пражываць дзеці, парадак зносін з дзецьмі і ўдзелу ў іх выхаванні, калі бацькі пражываюць асобна, памер аліментаў на дзяцей, парадак выезду з Рэспублікі Беларусь дзяцей і іншыя пытанні выхавання і ўтрымання дзяцей пасля скасавання шлюбу, калі гэта не парушае правоў і законных інтарэсаў дзяцей і іншых асоб і не супярэчыць заканадаўству Рэспублікі Беларусь.
Дзядулі і бабулі таксама маюць права мець зносіны са сваімі непаўналетнімі ўнукамі незалежна ад таго, знаходзяцца ў шлюбе іх бацькі або скасавалі яго. У выпадку адмовы бацькоў ад прадастаўлення ім магчымасці мець зносіны з унукамі, парадак зносін вызначае суд, калі такія зносіны не будуць перашкаджаць нармальнаму выхаванню дзіцяці.
Умовы заключэння пагаднення
Пагадненне аб дзецях заключаецца ў простай пісьмовай форме, прычым яно можа быць заключана як да судовага разбору, так і ў працэсе разгляду дакументаў аб разводзе ў судзе.
На судовым працэсе па скасаванні шлюбу, калі бакі заключылі Пагадненне аб дзецях, судом аналізуюцца ўсе яго пункты, правяраецца, ці няма парушэнняў правоў і інтарэсаў дзяцей. У адваротным выпадку суд не прыме яго да ўвагі.
Такім чынам, забеспячэнне правоў і законных інтарэсаў сваіх непаўналетніх дзяцей з’яўляецца асноўнай задачай мужа і жонкі, як бацькоў, незалежна ад скасавання шлюбу паміж імі.
Пагадненне аб дзецях можа быць заключана і пры наяўнасці шлюбнага дагавора або пагаднення аб выплаце аліментаў у частцы, не ўрэгуляванай імі.
Важным з’яўляецца і тое, што пагадненне аб дзецях можа мець сілу, калі яно не ўшчамляе інтарэсаў дзіцяці і іх правоў, вызначаных заканадаўствам.
Самі дзеці ў пагадненні не ўдзельнічаюць нават праз прадстаўніка. Разам з тым дзіця мае права выказваць сваё меркаванне пры вырашэнні ў сям’і любога пытання, якое закранае яго інтарэсы. А калі дзіця дасягнула 10-гадовага ўзросту, улік яго меркавання па пытаннях, якія закранаюць яго інтарэсы, абавязковы, за выключэннем выпадкаў, калі гэта супярэчыць інтарэсам дзіцяці. Адпаведна, улік меркавання дзіцяці, якое дасягнула 10 гадоў, неабходны пры вызначэнні яго месца жыхарства.
Што з аліментамі?
Усталяваны Пагадненнем памер аліментаў, якія выплачваюцца на непаўналетніх дзяцей, не можа быць ніжэйшым за ўстаноўлены законам памеру аліментаў, спаганяюцца на падставе рашэння суда. Калі аліменты будуць выплачвацца ў працэнтных адносінах да заробку або даходу плацельшчыка, то іх памер не павінен быць ніжэйшым за 25% – на адно дзіця; 33% – на двух дзяцей; 50% – на трох і больш дзяцей.
Паводле пагаднення аб дзецях, спосабы выплаты аліментаў могуць быць розныя: у працэнтным дачыненні да заробку ці іншага даходу плацельшчыка, у цвёрдай грашовай суме або ў суме, якая адпавядае вызначанай колькасці базавых велічынь, якая выплачваецца перыядычна (напрыклад, прапарцыянальна росту кошту ўтрымання дзіцяці ў дзіцячых яслях або садку, навучання ў платнай навучальнай установе, павелічэнні кошту лячэння дзіцяці і інш.).
Пагадненне аб дзецях зацвярджаецца судом у парадку, устаноўленым для заключэння міравых пагадненняў.
Калі бацькі не могуць дамовіцца
У Пагадненні аб дзецях бакі могуць рэгуляваць і іншыя пытанні жыцця і выхавання дзяцей. Напрыклад, агаварыць умовы выезду дзіцяці за межы тэрыторыі Рэспублікі Беларусь. Рознагалоссі паміж бацькамі аб тым, з кім будзе пражываць дзіця, вырашаюцца ў судовым парадку, зыходзячы з інтарэсаў дзіцяці.
Вырашаючы спрэчку аб месцы жыхарства дзіцяці пры асобным пражыванні бацькоў, суд прымае пад увагу ўзрост дзіцяці, яго прыхільнасць да кожнага з бацькоў, братам, сёстрам, іншым членам сям’і, маральныя і іншыя якасці бацькоў, адносіны, якія склаліся паміж кожным з бацькоў і дзіцем, ступень клопату і ўвагі, якія праяўляюцца да дзіцяці з боку бацькоў з улікам іх роду дзейнасці, рэжыму працы, іншых умоў жыцця, магчымасць забеспячэння кожным з іх належных матэрыяльна-бытавых умоў для выхавання і развіцця дзіцяці, а таксама, якія склаліся ў месцы пражывання кожнага з бацькоў.
Скасаванне пагаднення
Пагадненне аб дзецях можа быць зменена або скасавана ў любы час па пагадненні бакоў. Змяненне або скасаванне Пагаднення аб дзецях павінны быць здзейсненыя ў той жа форме, што i само Пагадненне аб дзецях. Аднабаковая адмова ад выканання Пагаднення аб дзецях або аднабаковае змяненне яго ўмоў не дапускаецца.
Муж і жонка, якія звярнуліся ў суд з заявай аб скасаванні шлюбу, а таксама ўжо разведзеныя бацькі, пагадненне заключыць не могуць. Калі ж Пагадненне аб дзецях заключана, яно прызнаецца несапраўдным. Такія асобы маюць права заключыць шлюбны дагавор (у перыяд шлюбу) або пагадненне аб выплаце аліментаў.
Такім чынам Пагадненне аб дзецях з’яўляецца важным інструментам дамовы паміж мужам і жонкай пры наяўнасці ў іх агульных непаўналетніх дзяцей. Заключэнне яго дасць магчымасць бакам ўрэгуляваць адносіны паміж бацькамі і дзецьмі, абароніць іх права шляхам устанаўлення адказнасці за невыкананне дагавора.
Л. Самасюк,
суддзя суда Навагрудскага раёна
